Tobacco FDI: તમાકુ ઉત્પાદનમાં વિદેશી રોકાણનો પ્રતિબંધ હટાવવાની ભલામણ
ઇન્ડિયા ફાઉન્ડેશનના અહેવાલે તમાકુ ઉત્પાદનમાં 2010થી લાગુ FDI પ્રતિબંધ હટાવવા અને 1999થી નવી સિગારેટ ફેક્ટરીઓને લાઇસન્સ નહીં આપવાની પ્રથાની સમીક્ષા કરવાની ભલામણ કરી છે. અહેવાલમાં સ્પર્ધા વધારવાની સાથે ખેડૂતો અને જાહેર આરોગ્ય માટે કડક સુરક્ષાની માંગ કરવામાં આવી છે. આ ભલામણો છે; સરકારી નીતિમાં ફેરફારનો નિર્ણય નથી.

Tobacco FDI: તમાકુ ક્ષેત્રમાં વિદેશી રોકાણ રોકતી નીતિએ વપરાશ ઘટાડ્યો છે કે હાલની કંપનીઓ સામે નવી સ્પર્ધા ઊભી થતી અટકાવી છે? ઇન્ડિયા ફાઉન્ડેશનના નવા અહેવાલે આ સવાલ ઉઠાવીને 2010ના સીધા વિદેશી રોકાણ—FDI—પ્રતિબંધ અને 1999થી અમલમાં રહેલી લાઇસન્સિંગ પ્રથાની સંયુક્ત સમીક્ષા કરવાની ભલામણ કરી છે. અહેવાલની દલીલ છે કે હાલના માળખાએ બજારમાં સ્પર્ધા મર્યાદિત કરી છે, પરંતુ તમાકુનો વપરાશ ઘટાડવામાં તેની અસરકારકતા સ્થાપિત થઈ નથી. ઓક્ટોબર 2026નો ‘The Anatomy of a Prohibition: Investment Law and the Reform of India’s Tobacco Sector’ અહેવાલ ઇન્ડિયા ફાઉન્ડેશનના વિઝિટિંગ ફેલો ડૉ. રાઘવ પાંડેએ તૈયાર કર્યો છે. વડાપ્રધાનનાં આર્થિક સલાહકાર પરિષદ (EAC-PM)નાં સભ્ય ડૉ. શમિકા રવિએ તેનું વિમોચન કર્યું હતું.
સંપૂર્ણ પ્રતિબંધને બદલે શરતી રોકાણ
અહેવાલે Consolidated FDI Policyના પેરા 5.1(g) હેઠળ તમાકુ અથવા તેના વિકલ્પોમાંથી બનતા સિગાર, ચેરૂટ, સિગારિલો અને સિગારેટના ઉત્પાદનમાં વિદેશી રોકાણ પરનો પ્રતિબંધ દૂર કરવાની માંગ કરી છે. તેના સ્થાને ખેડૂતો, ઉત્પાદનક્ષમતા અને જાહેર આરોગ્યની સુરક્ષા ધરાવતું શરતી રોકાણ માળખું સૂચવાયું છે. આ પ્રતિબંધ એપ્રિલ 2010માં Cabinet Committee on Economic Affairsના નિર્ણય પછી 10 મે, 2010ના Press Note No. 2 (2010 Series) દ્વારા લાગુ કરાયો હતો.
માત્ર FDI ખોલવાથી નવી ફેક્ટરી નહીં બને
બીજો અવરોધ ઔદ્યોગિક લાઇસન્સનો છે. DPIITએ આરોગ્યનાં કારણોસર 1999થી સિગારેટ ઉત્પાદન માટે નવા ઔદ્યોગિક લાઇસન્સ આપવાનું બંધ કર્યું છે. વિભાગની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર પણ આ પ્રથાનો ઉલ્લેખ છે. અહેવાલ મુજબ, આ લાઇસન્સિંગ પ્રથા ઔપચારિક જાહેરનામા વિના અમલમાં રહી છે. તેથી માત્ર FDI પ્રતિબંધ હટાવવાથી હાલના ઉત્પાદન એકમોમાં રોકાણ થઈ શકશે, પરંતુ નવા ઉત્પાદકો કે ખેડૂતો માટે વધારાના ખરીદદારો ઊભા થશે જ એવું નથી. સરળ શબ્દોમાં, રોકાણ કરવાની છૂટ અને નવી ફેક્ટરી ઊભી કરવાની છૂટ અલગ બાબતો છે. ડૉ. પાંડેનું કહેવું છે કે તમાકુ ભારતીય ખેતીનો મહત્વનો રોકડિયો પાક છે, છતાં ખેતરથી ફેક્ટરી સુધીના નિયમો શું સિદ્ધ કરે છે અને તેની કિંમત કેટલી પડે છે તેનું જાહેર મૂલ્યાંકન થયું નથી.
વિદેશી ભાગીદારી અને હાલની કંપનીઓનો પ્રભાવ
અહેવાલ જણાવે છે કે સિગારેટ ઉત્પાદનમાં FDI પ્રતિબંધિત હોવા છતાં ટેક્નોલોજી સહયોગ, લાઇસન્સિંગ, ફ્રેન્ચાઇઝી, ટ્રેડમાર્ક અને મેનેજમેન્ટ કરાર જેવા માર્ગો ખુલ્લા છે. 30 જૂન, 2026એ British American Tobacco જૂથની સંસ્થાઓ પાસે ITCનો 22.91% હિસ્સો હતો, જ્યારે Philip Morris Global Brands પાસે Godfrey Phillips Indiaનો 25.10% હિસ્સો હતો. અહેવાલ આ આધાર પર દલીલ કરે છે કે પ્રતિબંધે વિદેશી મૂડીને સંપૂર્ણપણે બહાર રાખવાને બદલે 2010ની બજારવ્યવસ્થાને જાળવીને હાલની કંપનીઓને નવા પ્રવેશકર્તાઓ સામે રક્ષણ આપ્યું છે.
ખેડૂતોને સ્પર્ધાત્મક ભાવ મળે છે?
બજારના કેન્દ્રીકરણ અંગે અહેવાલે બે મોટી કંપનીઓના પ્રભાવનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે. તેના મુજબ, સિગારેટમાં વપરાતાં મુખ્ય પાન ફ્લ્યૂ-ક્યોર્ડ વર્જિનિયા—FCV—તમાકુની હરાજીમાં વેચાતા જથ્થાનો 40–68% હિસ્સો બે સ્થાપિત કંપનીઓ ખરીદે છે. અહેવાલમાં દલીલ કરવામાં આવી છે કે ખરીદદારો મર્યાદિત હોવાથી ખેડૂતોને વધુ સ્પર્ધાત્મક બોલીનો લાભ મળતો નથી. ઉપરાંત, અન્ય પાકના ઉત્પાદકોને ઉપલબ્ધ પોતાની પેદાશનું પ્રોસેસિંગ અને ઉત્પાદન કરવાની તક તમાકુ ખેડૂતો માટે મર્યાદિત રહે છે.
ખર્ચ કરતા પરિવારોનું પ્રમાણ વધ્યું
અહેવાલે EAC-PMના ફેબ્રુઆરી 2026ના વર્કિંગ પેપરને ટાંકીને તમાકુ પર ખર્ચ નોંધાવતા પરિવારોના આંકડા આપ્યા છે: શહેરી પરિવારો: 2011-12ના 34.94%થી વધીને 2023-24માં 45.64%. ગ્રામીણ પરિવારો: સમાન સમયગાળામાં 59.31%થી વધીને 68.49%. આ આંકડા તમાકુ પર ખર્ચ નોંધાવતા પરિવારોનું પ્રમાણ દર્શાવે છે; તેને સીધું તમાકુ વાપરતી વ્યક્તિઓની સંખ્યા કે વપરાશના જથ્થા તરીકે સમજવું નહીં. અહેવાલ આ વલણને હાલના પ્રતિબંધોની અસરનું મૂલ્યાંકન કરવાની જરૂરિયાત સાથે જોડે છે.
ઈ-સિગારેટ માટે પણ નિયમિત માળખાનો પ્રસ્તાવ
અહેવાલે Prohibition of Electronic Cigarettes Act, 2019ના સ્થાને લાઇસન્સિંગ અને ઉત્પાદનનાં ધોરણો ધરાવતું માળખું સૂચવ્યું છે. નવા પ્રકારના નિકોટિન ઉત્પાદનો માત્ર ઉંમરની ચકાસણી કરાયેલા 21 વર્ષ અને તેથી વધુ વયના પુખ્તોને ઉપલબ્ધ કરાવવાની ભલામણ છે. સાથે Tobacco Transition Fund બનાવી તમાકુ છોડવામાં સહાય અને કેન્સરની સારવાર માટે ભંડોળ પૂરું પાડવાનું સૂચવાયું છે. નિકોટિન અને ટારની ફરજિયાત માહિતી, વધુ કડક જાહેરાત નિયંત્રણ તથા ઉત્પાદનક્ષમતામાં ફેરફારની મંજૂરી પહેલાં જાહેર આરોગ્ય અને સ્પર્ધા પર અસરનું મૂલ્યાંકન કરવાની માંગ પણ છે. અહેવાલનો પ્રસ્તાવ રોકાણની છૂટ સાથે નિયંત્રણોનું પુનર્ગઠન કરવાનો છે. તેના માટે તમાકુ ક્ષેત્રના પ્રતિબંધોની નિયમિત સમીક્ષા કરતી કાયમી આર્થિક મૂલ્યાંકન વ્યવસ્થા સૂચવાઈ છે, જેથી કોઈપણ રોકાણ સુધારા સાથે જાહેર આરોગ્યની સુરક્ષા પણ મજબૂત બને.
આ પણ વાંચો: Gold Silver Price Today: સોના-ચાંદીના ભાવ પર ઘટાડાનું દબાણ
આ પણ જુઓ:
Also Read

Gold-Silver Crash : શું ખરેખર માત્ર 30 મિનિટમાં રૂ. 37.20 લાખ કરોડ થયા સ્વાહા

Raw Sugar Import: 2.15 લાખ ટન કાચી ખાંડનો ક્વોટા ફરી ખુલ્યો, ક્યારથી કરી શકશો અરજી

સોનાના ભાવ ઘટ્યા તો સેન્ટ્રલ બેન્કોએ વધારી ખરીદી, રશિયાએ 19 ટન વેચ્યું

Gold Silver Price Today: સોના-ચાંદીના ભાવ પર ઘટાડાનું દબાણ

ગુજરાતના કૃષિ બજારમાં તેજીનો તડકો, ધાણા-જીરું અને મરચાંના ભાવમાં ₹1,500 સુધીનો ઉછાળો

સરસવના ભાવમાં જબરદસ્ત ઉછાળો, રાજસ્થાનમાં ભાવ ₹9,100એ પહોંચ્યા

Silver Price Crash: રેકોર્ડ ઊંચાઈથી ₹2.20 લાખ સસ્તી થઈ ચાંદી! જાણો ઘટાડાના 5 મોટા કારણો





