Fiscal Deficit: કેન્દ્રની રાજકોષીય ખાધ વધીને ₹7.14 લાખ કરોડ: જાણો છ મહિનામાં કેટલી આવક થઈ અને કેટલો ખર્ચ

Fiscal Deficit: કેન્દ્ર સરકારની રાજકોષીય ખાધમાં વધારો થયો છે. ચાલુ નાણાકીય વર્ષ 2026-27ના પ્રથમ છ મહિના દરમિયાન—એપ્રિલથી સપ્ટેમ્બર સુધી—સરકારની રાજકોષીય ખાધ (Fiscal Deficit) ₹7.14 લાખ કરોડ સુધી પહોંચી ગઈ છે. ગયા વર્ષના સમાન સમયગાળામાં આ ખાધ ₹5.7 લાખ કરોડ હતી. આનો અર્થ એ છે કે એક વર્ષમાં સરકારની ખાધમાં ₹ 1.44 લાખ કરોડનો વધારો થયો છે. 30 ઓક્ટોબરના રોજ નાણા મંત્રાલય દ્વારા જાહેર કરાયેલા આંકડા મુજબ, આ ખાધ સમગ્ર નાણાકીય વર્ષ માટે નિર્ધારિત લક્ષ્યાંકના 42.1 ટકા સુધી પહોંચી ગઈ છે. ગયા વર્ષે સપ્ટેમ્બર સુધીમાં આ આંકડો 36.5 ટકા હતો. સરકારે નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માટે ₹16.96 લાખ કરોડની રાજકોષીય ખાધનો લક્ષ્યાંક રાખ્યો છે, જે દેશના GDPના 4.3 ટકા જેટલો થાય છે.

રાજકોષીય ખાધ (Fiscal Deficit) શું છે?

રાજકોષીય ખાધ એટલે સરકારનો ખર્ચ તેની આવક કરતાં કેટલો વધારે છે તે દર્શાવતું પ્રમાણ. ઉદાહરણ તરીકે, જો સરકારની આવક ₹100 હોય પરંતુ ખર્ચ ₹130 થાય, તો વચ્ચેના ₹30ના તફાવતને રાજકોષીય ખાધ કહેવામાં આવે છે. આ ખાધને ભરપાઈ કરવા માટે સરકારે ભંડોળ ઉધાર લેવું પડી શકે છે.

સરકારે કર દ્વારા કેટલી કમાણી કરી?

એપ્રિલથી સપ્ટેમ્બર 2026 દરમિયાન, સરકારની ચોખ્ખી કર આવક ₹12.76 લાખ કરોડ રહી—જે વાર્ષિક લક્ષ્યાંકના 44.5 ટકા છે. ગયા વર્ષના સમાન સમયગાળામાં, સરકારે કર સ્વરૂપે ₹12.3 લાખ કરોડ એકત્ર કર્યા હતા. પરિણામે, આ વર્ષે કર આવકમાં આશરે ₹46,000 કરોડનો વધારો થયો છે. આ ઉપરાંત, સરકાર કર સિવાયના અન્ય સ્ત્રોતોમાંથી પણ આવક મેળવે છે, જેને 'બિન-કર આવક' (non-tax revenue) કહેવામાં આવે છે. આ શ્રેણી હેઠળ, સરકારને ₹4.8 લાખ કરોડ મળ્યા, જ્યારે ગયા વર્ષના સમાન સમયગાળામાં આ રકમ ₹4.7 લાખ કરોડ હતી.

સરકારે છ મહિનામાં કેટલો ખર્ચ કર્યો?

સરકારી ખર્ચમાં પણ વધારો થયો છે. એપ્રિલ અને સપ્ટેમ્બર 2026ની વચ્ચે, કેન્દ્ર સરકારે કુલ 25.5 લાખ કરોડ રૂપિયાનો ખર્ચ કર્યો છે. ગયા વર્ષે આ જ સમયગાળા દરમિયાન, આ ખર્ચ 23 લાખ કરોડ રૂપિયા હતો—જેનો અર્થ એ છે કે આ વખતે સરકારે અંદાજે 2.5 લાખ કરોડ રૂપિયા વધુ ખર્ચ્યા છે. અત્યાર સુધીમાં, સરકારે તેના કુલ વાર્ષિક બજેટના 47.7 ટકા રકમનો ઉપયોગ કર્યો છે.

રસ્તાઓ અને અન્ય બાંધકામ પ્રોજેક્ટ્સ પર ખર્ચમાં વધારો

સરકારે રસ્તાઓ, રેલવે, પુલો અને અન્ય બાંધકામ પ્રોજેક્ટ્સ પર પણ ખર્ચમાં વધારો કર્યો છે. આવા ખર્ચને 'મૂડી ખર્ચ' (capital expenditure) અથવા 'કેપેક્સ' (capex) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. એપ્રિલ અને સપ્ટેમ્બર 2026ની વચ્ચે, સરકારનો મૂડી ખર્ચ 6.5 લાખ કરોડ રૂપિયા રહ્યો, જે ગયા વર્ષના સમાન સમયગાળામાં 5.8 લાખ કરોડ રૂપિયા હતો—એટલે કે આ શ્રેણીમાં 70,000 કરોડ રૂપિયાનો વધારો થયો છે. જ્યારે સરકાર રસ્તાઓ, રેલવે અને અન્ય માળખાકીય સુવિધાઓમાં રોકાણ કરે છે, ત્યારે તેનાથી બાંધકામ પ્રવૃત્તિને વેગ મળે છે; પરિણામે, નવી રોજગારીની તકો ઊભી થવાની અને વ્યાપારિક વિકાસને વેગ મળવાની અપેક્ષા છે. ડેટા પરતી ફલિત થાય છે કે સરકારી આવકમાં વધારો થયો હોવા છતાં, ખર્ચમાં વધુ ઝડપથી વધારો થયો છે. પરિણામે, ગત વર્ષની સરખામણીમાં રાજકોષીય ખાધ વધી છે. હવે એ જોવાનું રહેશે કે નાણાકીય વર્ષના બાકીના છ મહિનામાં સરકાર તેના ખર્ચ અને આવક વચ્ચે કેટલી સારી રીતે સંતુલન જાળવી શકે છે.

આ પણ વાંચો: REITના નિયમોમાં ફેરફાર: સ્પોન્સર બહાર નીકળે તો રોકાણકારને એક્ઝિટનો વિકલ્પ

આ પણ જુઓ:

Watch onYouTube