Economy

ભારત-રશિયા વેપારમાં સ્થાનિક ચલણનો દબદબો, 96% ચુકવણી રૂપિયા અને રુબલમાં

ભારત અને રશિયા વચ્ચેના વેપારમાં સ્થાનિક ચલણનો ઉપયોગ ઝડપથી વધ્યો છે. Sberbank Indiaના વડા ઇવાન નોસોવના જણાવ્યા મુજબ બંને દેશોના 96% વેપારની ચુકવણી રૂપિયા-રૂબલ સહિત સ્થાનિક ચલણમાં થઈ રહી છે.

desk@kuberanowPublished On : 3 Sept 2026

Currency — વૈશ્વિક પ્રતિબંધોને નકારીને ભારત અને રશિયાએ સ્થાનિક કરન્સીમાં વેપારનો રચ્યો નવો કીર્તિમાનAI GENERATED IMAGE

ભારત અને રશિયા વચ્ચેના દ્વિપક્ષીય વેપારમાં ડોલર પરની નિર્ભરતા ઘટતી હોવાના સંકેત મળી રહ્યા છે. Sberbank Indiaના વડા ઇવાન નોસોવના જણાવ્યા મુજબ બંને દેશો વચ્ચેના વેપારની આશરે 96% ચુકવણી સ્થાનિક ચલણમાં થઈ રહી છે. તેમણે જણાવ્યું કે ભારત-રશિયા વચ્ચેની હાલની ચુકવણી વ્યવસ્થા સારી રીતે કાર્ય કરી રહી છે અને મોટા ભાગના વ્યવહાર ઝડપથી પૂર્ણ થઈ રહ્યા છે.

90% વ્યવહાર 10 મિનિટની અંદર

નોસોવના જણાવ્યા મુજબ ભારત અને રશિયા વચ્ચેના આશરે 90% ચુકવણી વ્યવહાર 10 મિનિટની અંદર પૂર્ણ થાય છે. આ ઉપરાંત અડધાથી વધુ વ્યવહાર એક મિનિટથી પણ ઓછા સમયમાં પૂર્ણ થતા હોવાનો તેમણે દાવો કર્યો છે. હાલ 22 રશિયન બેન્કો અને 17 ભારતીય બેન્કો બંને દેશો વચ્ચેના વેપારને લગતી ચુકવણી વ્યવસ્થામાં સેવા આપી રહી છે.

2024માં વેપાર $70 અબજ સુધી પહોંચ્યો

અહેવાલ મુજબ 2024માં ભારત અને રશિયા વચ્ચેનો દ્વિપક્ષીય વેપાર આશરે $70 અબજના રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચ્યો હતો. 2022માં યુક્રેન યુદ્ધ શરૂ થયા બાદ વેપાર લગભગ ત્રણ ગણો વધ્યો હતો. આ વૃદ્ધિમાં ભારત દ્વારા રશિયાથી મોટા પ્રમાણમાં ક્રૂડ ઓઇલની ખરીદીનો મહત્વનો ફાળો રહ્યો. 2025માં પ્રતિબંધો વધુ કડક બનતાં વેપારમાં નબળાઈ જોવા મળી હતી, પરંતુ 2026ના પ્રથમ છ મહિનામાં ફરી વૃદ્ધિ નોંધાઈ હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે.

રૂપિયાનો વધારાનો જથ્થો બન્યો હતો પડકાર

સ્થાનિક ચલણમાં વેપારની શરૂઆત દરમિયાન એક મોટી મુશ્કેલી રશિયન કંપનીઓ પાસે રૂપિયાનો મોટો જથ્થો એકત્ર થવાની હતી. ભારત રશિયાથી મોટા પ્રમાણમાં તેલ ખરીદતું હતું, પરંતુ રશિયા ભારત પાસેથી તેની સરખામણીએ ઓછો માલ ખરીદતું હોવાથી વેપારમાં અસંતુલન ઊભું થયું હતું. રૂપિયો સંપૂર્ણપણે મુક્ત રૂપે પરિવર્તિત ચલણ ન હોવાથી રશિયન કંપનીઓ માટે આ રકમનો અન્ય ઉપયોગ કરવો સરળ નહોતો. અહેવાલ મુજબ બંને દેશોએ બેન્કિંગ નેટવર્ક અને ચુકવણી વ્યવસ્થા સુધારી આ સમસ્યાને ઘણાં અંશે હળવી કરી છે.

ડોલર પર નિર્ભરતા ઘટી શકે

સ્થાનિક ચલણમાં વેપાર વધવાથી દરેક દ્વિપક્ષીય વ્યવહારમાં અમેરિકી ડોલરની જરૂરિયાત ઘટી શકે છે. ભારત માટે આ મોડલનો એક લાભ એ છે કે રશિયા જેવા મોટા ઊર્જા સપ્લાયર સાથે વેપાર કરતી વખતે પશ્ચિમી ચુકવણી પ્રણાલીઓ પરની નિર્ભરતા ઓછી થઈ શકે છે. જોકે આ વ્યવસ્થા પશ્ચિમી પ્રતિબંધોને સંપૂર્ણપણે નિષ્પ્રભ બનાવે છે એવું આપેલી માહિતી પરથી કહી શકાય નહીં.