GSTમાં વેપારીઓને ફોજદારી કાર્યવાહીમાં રાહત મળે તેવી સંભાવના, 7 ઑક્ટોબરની બેઠક પર નજર

GST હેઠળ ધરપકડ અને ફોજદારી કાર્યવાહી સંબંધિત નિયમોમાં મહત્વપૂર્ણ ફેરફારો ચર્ચામાં છે. માહિતી મુજબ, GST કાઉન્સિલ 7 ઑક્ટોબરની બેઠકમાં કર અધિકારીઓની સીધી ધરપકડની સત્તા દૂર કરવા, ધરપકડ માટે કોર્ટની મંજૂરી ફરજિયાત બનાવવા અને ફોજદારી કાર્યવાહી શરૂ કરવાની નાણાકીય મર્યાદા ₹5 કરોડ સુધી વધારવાના પ્રસ્તાવો પર વિચાર કરી શકે છે. સોના, ચાંદી અને પ્લેટિનમની આયાત પર બેંકો તથા નામિત એજન્સીઓને મળતી IGST છૂટ દૂર કરવાનો મુદ્દો પણ ચર્ચામાં આવી શકે છે.

ભારતની GST વ્યવસ્થામાં કરદાતાઓ સામે કાર્યવાહી કરવાની પદ્ધતિમાં મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર થઈ શકે છે. 7 ઑક્ટોબર, 2026ની GST કાઉન્સિલની બેઠકમાં ધરપકડની સત્તા, ફોજદારી કાર્યવાહીની મર્યાદા અને સજાની જોગવાઈમાં ફેરફાર અંગે વિચારણા થવાની શક્યતા છે. પ્રસ્તાવિત અભિગમ હેઠળ ધરપકડના બદલે બાકી ટેક્સની વસૂલાત, વ્યાજ અને આર્થિક દંડ દ્વારા કાર્યવાહી પર વધુ ભાર મૂકવાની ચર્ચા છે. જોકે, આ મુદ્દાઓ હજી પ્રસ્તાવના તબક્કે છે. કાઉન્સિલની ભલામણ અને જરૂરી કાયદાકીય પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ જ નિયમોમાં ફેરફાર અમલમાં આવી શકે છે.

ધરપકડ માટે કોર્ટની મંજૂરી ફરજિયાત બનશે?

કેન્દ્રીય GST કાયદાની કલમ 69માં ફેરફાર કરવાનો પ્રસ્તાવ ચર્ચામાં છે. હાલ આ કલમ હેઠળ નિર્ધારિત શરતો પૂર્ણ થતી હોય અને સંબંધિત ગુનો થયો હોવાનું માનવા માટે આધાર હોય ત્યારે કમિશનર અધિકારીને ધરપકડ કરવાની સત્તા આપી શકે છે. પ્રસ્તાવ મુજબ, આ સત્તા કર અધિકારીઓ પાસેથી દૂર કરીને ધરપકડ માટે કોર્ટની મંજૂરી જરૂરી બનાવવામાં આવી શકે છે. જો આ ફેરફાર અમલમાં આવે તો GST સંબંધિત કેસમાં ધરપકડ પહેલાં ન્યાયિક તપાસનું વધારાનું સ્તર જોડાશે. પરંતુ તેનો અર્થ ગંભીર કરચોરી કે છેતરપિંડીના કેસમાં ધરપકડ સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ જશે એવો નથી. કોર્ટની મંજૂરી સાથે કાર્યવાહીનો માર્ગ ઉપલબ્ધ રહી શકે છે.

ફોજદારી કાર્યવાહીની મર્યાદા ₹5 કરોડ કરવાની ચર્ચા

અહેવાલ મુજબ, ફોજદારી કાર્યવાહી શરૂ કરવાની નાણાકીય મર્યાદા ₹1 કરોડથી વધારીને ₹5 કરોડ કરવાની દરખાસ્ત છે. આ પ્રસ્તાવનો આશય ઓછી રકમના કેસમાં ફોજદારી કાર્યવાહીને બદલે ટેક્સ અને આર્થિક દંડની વસૂલાત પર ભાર મૂકવાનો છે. જોકે, કઈ પ્રકારની કરચોરી, ખોટી ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ અથવા ખોટા રિફંડના કેસમાં કઈ મર્યાદા લાગુ પડશે તે અંતિમ જોગવાઈઓ પરથી સ્પષ્ટ થશે. ₹5 કરોડ સુધીની કરચોરી માફ થઈ જશે એવો અર્થ કાઢવો યોગ્ય નથી. સંબંધિત કેસમાં બાકી ટેક્સ, વ્યાજ અને દંડની વસૂલાત ચાલુ રહી શકે છે. ગંભીર છેતરપિંડી અંગેની કાર્યવાહી પણ અંતિમ કાયદાકીય જોગવાઈઓ મુજબ થઈ શકશે.

સામાન્ય કરવિવાદોમાં વેપારીઓને રાહત મળી શકે

પ્રસ્તાવિત ફેરફારોનો મુખ્ય હેતુ સામાન્ય કરવિવાદ અને ફોજદારી ગુના વચ્ચે વધુ સ્પષ્ટ ભેદ કરવાનો હોવાનું જણાવાયું છે. ઘણા કેસમાં વેપારી અને કર અધિકારી વચ્ચે નીચેના મુદ્દાઓ પર મતભેદ થાય છે:

• - માલ કે સેવાનું વર્ગીકરણ અને લાગુ પડતો ટેક્સ દર.
• - માલ અથવા સેવાનું મૂલ્ય નક્કી કરવાની પદ્ધતિ.
• - ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટની પાત્રતા અને તેનો દાવો.
• - રિટર્ન દાખલ કરવામાં અથવા ટેક્સ ચૂકવવામાં વિલંબ.

આવા વિવાદોમાં દરેક કેસને ફોજદારી કાર્યવાહી સુધી લઈ જવાને બદલે ટેક્સની વસૂલાત અને યોગ્ય આર્થિક દંડ દ્વારા ઉકેલવાનો અભિગમ અપનાવવામાં આવી શકે છે. રોકડ પ્રવાહની મુશ્કેલીને કારણે ટેક્સ ચૂકવવામાં વિલંબ થયો હોય તેવા કેસમાં પણ રાહતનો માર્ગ સરળ બની શકે છે. જોકે, કયા કેસને રાહત મળશે અને તેની શરતો શું હશે તે પ્રસ્તાવ મંજૂર થયા પછી જ જાણી શકાશે.

ગુના અને સજાના પ્રાવધાનોમાં પણ ફેરફાર શક્ય

માહિતી મુજબ, GST કાયદામાં ગુના સંબંધિત અનેક જોગવાઈઓની સમીક્ષા કરવાની ચર્ચા છે. તેમાં 24 ગુનાઓની જોગવાઈઓ હળવી કરવી, નવ ગુનાઓને દૂર કરવા અને 11 ગુનાઓની જોગવાઈઓ હાલના સ્વરૂપમાં જાળવવા અંગે વિચારણા થઈ શકે છે. આ શ્રેણીઓની ચોક્કસ વ્યાખ્યા અને યાદી અંતિમ પ્રસ્તાવમાં સ્પષ્ટ થવી જરૂરી છે. તે ઉપરાંત, લઘુતમ સજાની જોગવાઈ દૂર કરવાનો પ્રસ્તાવ પણ છે. તેનો આશય કોર્ટને દરેક કેસની ગંભીરતા અને પરિસ્થિતિ પ્રમાણે સજા નક્કી કરવાની વધુ છૂટ આપવાનો છે. સજાની એક શ્રેણીમાં મહત્તમ કેદની મુદત ત્રણ વર્ષથી ઘટાડીને બે વર્ષ કરવાની ચર્ચા છે. દરેક કેસમાં દંડનો વિકલ્પ ઉપલબ્ધ કરાવવા અને નાના કરદાતાઓને વિલંબ સંબંધિત ચાર્જમાં રાહત આપવા અંગે પણ વિચાર થઈ શકે છે.

ધરપકડના બદલે ટેક્સ વસૂલાત પર ભાર કેમ?

GSTનો અમલ 1 જુલાઈ, 2017થી શરૂ થયો હતો. શરૂઆતના તબક્કામાં ખોટા બિલ અને કરચોરી શોધવા માટે જરૂરી માહિતીનું એકીકરણ તથા બિલનું પરસ્પર મિલાન મર્યાદિત હતું. આ પરિસ્થિતિમાં ધરપકડની સત્તાને ગંભીર ગેરરીતિ અટકાવવાના સાધન તરીકે રાખવામાં આવી હતી. હવે ડિજિટલ વ્યવસ્થાના આધારે વેચનાર દ્વારા જાહેર કરાયેલી વિગતો અને ખરીદનાર દ્વારા દાવો કરાયેલી ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટની સરખામણી શક્ય બની છે. આવી માહિતીથી ગેરરીતિના સંકેત વહેલા શોધવામાં મદદ મળી શકે છે. માહિતી મુજબ, સરકાર ટેક્નોલોજી આધારિત તપાસ મજબૂત કરીને બાકી ટેક્સ, વ્યાજ અને દંડની વસૂલાતને વધુ મહત્વ આપવા માગે છે.

વેપારીઓ અને કરવહીવટ પર શું અસર પડી શકે?

પ્રસ્તાવિત ફેરફારો અમલમાં આવે તો સામાન્ય કરવિવાદોમાં વેપારીઓ પર ધરપકડનું દબાણ ઘટી શકે છે. કરવહીવટમાં પણ ડેટા વિશ્લેષણ અને આર્થિક જવાબદારી નક્કી કરવા પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત થઈ શકે છે. જોકે, વેપારીઓને પ્રક્રિયાત્મક રાહત મળવાની સાથે સરકાર પાસે બાકી ટેક્સ વસૂલવાની અને દંડ લગાવવાની સત્તા ચાલુ રહેવાની અપેક્ષા છે.

સોના-ચાંદીની આયાત પર બેંકોની IGST છૂટ દૂર થશે?

GST કાઉન્સિલની બેઠકમાં સોનું, ચાંદી અને પ્લેટિનમની આયાત સંબંધિત અલગ પ્રસ્તાવ પણ ચર્ચામાં આવી શકે છે. આપેલી માહિતી મુજબ, બેંકો અને સરકાર દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત નામિત એજન્સીઓને કિંમતી ધાતુઓની આયાત પર મળતી ઇન્ટિગ્રેટેડ GST એટલે કે IGSTની છૂટ દૂર કરવાની દરખાસ્ત છે. સંબંધિત કિંમતી ધાતુઓ પર 3% GST લાગુ પડે છે, પરંતુ બેંકો અને નામિત એજન્સીઓને 2017થી આયાત વખતે છૂટ આપવામાં આવી છે. આ છૂટ દૂર થાય તો આ એજન્સીઓ અને બુલિયન એક્સચેન્જો માટેની કરવ્યવસ્થામાં સમાનતા લાવવાનો પ્રયાસ થઈ શકે છે. જોકે, તેની અંતિમ અસર છૂટની શરતો, ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટની ઉપલબ્ધતા અને અમલી જોગવાઈઓ પર આધારિત રહેશે. તેથી સોના-ચાંદીના ગ્રાહક ભાવમાં સીધો 3% વધારો થશે એવું હાલ કહી શકાય નહીં.

7 ઑક્ટોબરની બેઠકમાં શું સ્પષ્ટ થશે?

બેઠકમાં પ્રસ્તાવો પર ચર્ચા થાય તો ધરપકડ માટે કોર્ટની મંજૂરીની પ્રક્રિયા, ફોજદારી કાર્યવાહીની મર્યાદા, ગુનાઓની યાદી અને સજાના વિકલ્પો અંગે વધુ સ્પષ્ટતા મળી શકે છે. વેપારીઓ અને કિંમતી ધાતુઓના બજાર માટે કાઉન્સિલની સત્તાવાર જાહેરાત મહત્વપૂર્ણ રહેશે. બેઠકમાં ભલામણ થવી અને કાયદાકીય ફેરફાર અમલમાં આવવો બે અલગ તબક્કા છે. ત્યાં સુધી પ્રસ્તાવિત રાહતને અમલમાં આવેલો નિયમ ગણવો યોગ્ય નહીં બને.

આ પણ વાંચો: RBIએ એવો તે શું ફેરફાર કર્યો કે બેન્કોને પડ્યો રૂ. 4,000 કરોડનો ફટકો

આ પણ જુઓ:

Watch onYouTube