વર્તમાન વર્ષમાં ખાનગી ક્ષેત્રનો મૂડીખર્ચ 3.2 લાખ કરોડ રહેવાનો અંદાજઃ રિઝર્વ બેન્ક

નવી દિલ્હીઃ રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયાના સપ્ટેમ્બરના બુલેટિનમાં પ્રકાશિત અહેવાલ મુજબ, વૈશ્વિક સ્તરે અનિશ્ચિતતાભર્યા વાતાવરણ વચ્ચે પણ ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં ખાનગી ક્ષેત્ર દ્વારા મૂડી ખર્ચ મજબૂત રહેવાની અપેક્ષા છે. અગાઉના વર્ષના ₹2.6 ટ્રિલિયનના મુકાબલે આ વર્ષે તે ₹3.2 ટ્રિલિયન રહેવાનો અંદાજ છે.

ખાનગી ક્ષેત્રનો અવિરત આત્મવિશ્વાસ નાણાકીય વર્ષ 2026 (FY26) માટેના પ્રોજેક્ટ્સના કુલ ખર્ચમાં પ્રતિબિંબિત થાય છે, જે FY25ના ₹3.7 ટ્રિલિયન સામે રેકોર્ડ ₹4.4 ટ્રિલિયન છે. આ રોકાણના દૃશ્યમાં ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (માળખાગત સુવિધાઓ) ક્ષેત્રનું વર્ચસ્વ ચાલુ છે, જેમાં પાવર (વીજળી) ક્ષેત્ર અગ્રેસર છે. સાથે જ, અહેવાલમાં મંજૂર કરાયેલા પ્રોજેક્ટ્સના સમયસર અમલીકરણ અને વાસ્તવિક મૂડી નિર્માણની ગતિ માટે બાહ્ય વાતાવરણમાં થતા ફેરફારોના મહત્વ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.

ત્રણેય માધ્યમો — બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓ (FIs) દ્વારા મંજૂરી, બાહ્ય વ્યાવસાયિક ધિરાણ (ECBs) અને પ્રારંભિક જાહેર ઓફરિંગ (IPOs) — દ્વારા નાણાકીય સહાય મેળવતા પ્રોજેક્ટ્સના તબક્કાવાર અમલીકરણની રૂપરેખા સૂચવે છે કે 2026-27માં અપેક્ષિત મૂડી ખર્ચમાં અગાઉના વર્ષની સરખામણીએ વધારો થશે. આ બાબત દર્શાવે છે કે ખાનગી રોકાણ ચક્ર તેની ગતિ જાળવી રાખશે અને આર્થિક વિકાસને સમર્થન આપવાનું ચાલુ રાખશે.

RBIના આંકડા અને માહિતી વ્યવસ્થાપન વિભાગના પૂર્ણેન્દુ કુમાર, સ્નિગ્ધા યોગિન્દ્રન, સુક્તિ ખાંડેકર અને ભવ્યશ્રી કે. દ્વારા તૈયાર કરાયેલા અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે, "ભવિષ્ય તરફ જોતાં, રોકાણનું ચિત્ર સકારાત્મક રહેવાની અપેક્ષા છે, જોકે વૈશ્વિક સ્તરે વધેલી અનિશ્ચિતતાઓ રોકાણના ઉત્સાહને થોડો ધીમો પાડી શકે છે." સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી હતી કે અહેવાલમાં વ્યક્ત કરાયેલા વિચારો લેખકોના છે, મધ્યસ્થ બેંકના નહીં.

અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે દેવું ઘટાડવાની પ્રક્રિયા (deleveraging) અને મજબૂત આંતરિક આવક (internal accruals) ને કારણે તાજેતરના વર્ષોમાં ભારતીય કોર્પોરેટ્સની બેલેન્સ શીટની સ્થિતિ નોંધપાત્ર રીતે મજબૂત બની છે. તે જ સમયે, મજબૂત મૂડી અને તરલતાના ભંડોળ (liquidity buffers), સંપત્તિની ગુણવત્તામાં સુધારો અને ધિરાણમાં સતત વૃદ્ધિને કારણે દેશની બેંકિંગ સિસ્ટમ આર્થિક પ્રવૃત્તિઓને સમર્થન આપવાનું ચાલુ રાખી રહી છે.

2025-26 દરમિયાન, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ક્ષેત્ર મુખ્ય ક્ષેત્ર રહ્યું હતું અને પ્રોજેક્ટ્સના કુલ ખર્ચમાં તેનો હિસ્સો 54.2 ટકા હતો; આમાં મુખ્યત્વે પાવર ક્ષેત્રમાં રોકાણનો ફાળો હતો, ત્યારબાદ રસ્તા અને પુલના પ્રોજેક્ટ્સનો ક્રમ આવે છે. ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઉપરાંત, અન્ય મુખ્ય ઉદ્યોગોમાં બાંધકામ, રસાયણો અને જંતુનાશકો, ધાતુ અને ધાતુની બનાવટો તેમજ સિમેન્ટનો પણ પ્રોજેક્ટ્સના કુલ ખર્ચમાં નોંધપાત્ર હિસ્સો રહ્યો હતો.

રાજ્યોની વાત કરીએ તો, મૂડી ખર્ચ (કેપેક્સ) આધારિત પ્રોજેક્ટ્સ માટે મહારાષ્ટ્ર ટોચના સ્થળ તરીકે ઉભરી આવ્યું હતું, ત્યારબાદ ગુજરાત, રાજસ્થાન, કર્ણાટક, આંધ્રપ્રદેશ અને તમિલનાડુનો ક્રમ આવે છે. વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ દરમિયાન પ્રોજેક્ટ્સના કુલ ખર્ચમાં આ છ રાજ્યોનો સંયુક્ત હિસ્સો 67.1 ટકા હતો. અગાઉના વર્ષની સરખામણીમાં મહારાષ્ટ્ર, રાજસ્થાન અને કર્ણાટકના હિસ્સામાં સુધારો જોવા મળ્યો હતો.

અહેવાલમાં વધુમાં જણાવાયું છે કે ECB (એક્સટર્નલ કોમર્શિયલ બોરોઇંગ) માર્ગે ભંડોળ મેળવવાની પ્રક્રિયા મજબૂત બની હતી, જોકે IPO માર્ગે એકત્ર કરાયેલા ભંડોળમાં ઘટાડો થયો હતો. વર્ષ 2025-26 દરમિયાન, બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓ (FIs) દ્વારા 12 મેગા પ્રોજેક્ટ્સ અને 100 મોટા પ્રોજેક્ટ્સને મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. પ્રોજેક્ટના કુલ ખર્ચમાં મેગા પ્રોજેક્ટ્સ અને મોટા પ્રોજેક્ટ્સનો હિસ્સો અનુક્રમે 17 ટકા અને 51.3 ટકા હતો.

અહેવાલ મુજબ, વર્ષ 2025-26 દરમિયાન બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓ દ્વારા નોંધાયેલા પ્રોજેક્ટ્સના કુલ ખર્ચમાં 'ગ્રીનફિલ્ડ' (એટલે ​​કે નવા) પ્રોજેક્ટ્સનો હિસ્સો 89.2 ટકા હતો, જે અગાઉના વર્ષોમાં જોવા મળેલા વલણને અનુરૂપ છે.

અહેવાલમાં નોંધવામાં આવ્યું છે કે પ્રોજેક્ટ પાઇપલાઇનમાં ગ્રીનફિલ્ડ રોકાણનું વર્ચસ્વ ક્ષમતાના સતત વિસ્તરણ અને મધ્યમ ગાળાના વિકાસના દૃષ્ટિકોણ પ્રત્યેના વિશ્વાસને દર્શાવે છે. તે જ સમયે, ECB, વિદેશી પ્રત્યક્ષ રોકાણ (FDI) અને ખાનગી પ્લેસમેન્ટ જેવા વૈકલ્પિક નાણાકીય માધ્યમોએ કોર્પોરેટ રોકાણ માટે ભંડોળના આધારને વિસ્તૃત કર્યો છે.જોકે રોકાણના ઈરાદા પ્રોત્સાહક છે, તેમ છતાં વાસ્તવિક મૂડી નિર્માણની ગતિ મંજૂર કરાયેલા પ્રોજેક્ટ્સના સમયસર અમલીકરણ અને બાહ્ય વાતાવરણમાં થતા ફેરફારો પર નિર્ભર રહેશે.

Watch onYouTube