33 હજાર કરોડ રૂપિયાના ટેક્સ્ટાઇલ્સ રિસાઇકલિંગ સેક્ટરના બે ઝળહળતા સિતારા

અમદાવાદઃ ભારતનો ટેક્સ્ટાઇલ ઉદ્યોગ કદાચ ગાર્મેન્ટ માટે ખાસ તક પૂરી પાડતો ન હોય, પરંતુ કપડા અને ટેક્સ્ટાઇલ્સ મટીરિયલ્સના રિસાઇકલિંગનું જબરદસ્ત બજાર છે. ટેક્સ્ટાઇલ્સ મંત્રાલયના અંદાજ મુજબ ભારત દર વર્ષે 70.73 લાખ ટન ટેક્સ્ટાઇલ વેસ્ટનું સર્જન કરે છે. તેમાથી 42 ટકા પ્રી-કન્ઝ્યુમર વેસ્ટ છે અને 58 ટકા પ્રો-કન્ઝ્યુમર વેસ્ટ છે. આમાથી 70 ટકાથી વધુ વેસ્ટ રિસાઇકલિંગ, રિયુઝ, અપસાઇકલિંગ અને ડાઉનસાઇકલિંગ દ્વારા રિકવર થઈ શકે છે. મંત્રાલયનો અંદાજ છે કે ભારતનું ટેક્સ્ટાઇલ રિસાઇકલિંગ માર્કેટ 2030 સુધીમાં 3.5 અબજ ડોલર (રૂ.33,000 કરોડ)ને સ્પર્શી શકે છે. વાસ્તવમાં બજારમાં ઉપલબ્ધ તકોનો કેટલો ફાયદો ઉઠાવવામાં આવી શકે છે તેના પર બધાની નજર છે.

હાલમાં, ભારતની રિસાઇક્લિંગ ઇકોસિસ્ટમ કેટલાક વિસ્તારોમાં પહેલાથી જ પ્રમાણમાં કાર્યક્ષમ છે. લગભગ 95% પ્રી-કન્ઝ્યુમર ટેક્સ્ટાઇલ વેસ્ટ પુનઃપ્રાપ્ત થાય છે, જ્યારે માત્ર 55% પોસ્ટ-કન્ઝ્યુમર ટેક્સ્ટાઇલ વેસ્ટ લેન્ડફિલ્સમાંથી વાળવામાં આવે છે. સ્પિનિંગ ઉદ્યોગે તેના મોટાભાગના સમાન પ્રક્રિયા કચરાના લગભગ 100% ઇન-સીટુ પુનઃએકીકરણ પ્રાપ્ત કર્યું છે. તેથી મોટી તક સંગ્રહ અને ઓછા મૂલ્યના પુનઃપ્રાપ્તિથી ઉચ્ચ-મૂલ્યના રિસાયક્લિંગ તરફ આગળ વધવામાં રહેલી છે, ખાસ કરીને જ્યાં કાઢી નાખવામાં આવેલા કાપડને ઉપયોગી રેસા અને સામગ્રીમાં પાછું રૂપાંતરિત કરી શકાય છે.

RSWM Limited વિશાળ ટેક્સટાઇલ બિઝનેસની અંદર રિસાયક્લિંગનું સ્થાન

RSWM Limitedની સ્થાપના 1960માં એલ. એન. ઝુનઝુનવાલા દ્વારા રાજસ્થાનના ભીલવાડામાં એક ટેક્સટાઇલ મિલ શરૂ કરીને કરવામાં આવી હતી. આ વ્યવસાય પાછળથી 'એલએનજે ભીલવાડા ગ્રૂપ'નો પાયો બન્યો. ત્યારબાદ આરએસડબ્લ્યુએમ સિન્થેટિક, કોટન અને મેલાન્જ યાર્ન, ડેનિમ, નીટેડ ફેબ્રિક્સ તેમજ રિસાયકલ કરેલા પોલિએસ્ટર ફાઇબરનું ઉત્પાદન કરતી એક સંપૂર્ણ ટેક્સટાઇલ કંપની તરીકે વિકસિત થઈ છે. હાલમાં કંપની પાસે 13 ઉત્પાદન એકમો (પ્લાન્ટ્સ) છે અને તે 70થી વધુ દેશોમાં ઉત્પાદનોની નિકાસ કરે છે.

અહીં મુખ્ય બાબત એ છે કે રિસાયક્લિંગ એ કોઈ સ્વતંત્ર વેસ્ટ-મેનેજમેન્ટ કામગીરી નથી, પરંતુ કંપનીની મુખ્ય ઉત્પાદન શ્રૃંખલા (મેન્યુફેક્ચરિંગ ચેઇન) સાથે સંકળાયેલું છે. આનો અર્થ એ થાય છે કે RSWM માત્ર કચરાના વેચાણ પર નિર્ભર રહેવાને બદલે ઉત્પાદનના વિવિધ તબક્કે તેનું મૂલ્ય મેળવી શકે છે.

સ્પિનિંગ દરમિયાન ઉત્પન્ન થતા કચરાને રિસાયકલ કરવા માટે કંપની ઓપન-એન્ડેડ સ્પિનિંગ મિલ્સનો ઉપયોગ કરે છે, જેથી ફાઇબર વેસ્ટનો ફરીથી ઉપયોગ થઈ શકે. તેના ફેબ્રિક ઉત્પાદન પ્લાન્ટ્સમાં પણ ફાઇબર પ્લાન્ટ્સમાંથી નીકળતા કચરાને ફરીથી વાપરી શકાય તેવા સ્વરૂપમાં ફેરવવાની સિસ્ટમ છે.

કોટન વેસ્ટ રિસાયક્લિંગ પણ આ કામગીરીનો એક ભાગ છે, જે વર્જિન કોટનની જરૂરિયાત ઘટાડે છે અને સામગ્રીની ઉપયોગીતા લંબાવે છે. આરએસડબ્લ્યુએમ વપરાશ બાદ ફેંકી દેવાયેલા કાપડના કચરા (પોસ્ટ-કન્ઝ્યુમર વેસ્ટ)ને પણ ઉપયોગી ફાઇબરમાં રૂપાંતરિત કરે છે. કંપનીએ તેના નાણાકીય વર્ષ 2022-23ના વાર્ષિક અહેવાલમાં જણાવ્યું હતું કે તે દર મહિને આશરે 30 ટન વેસ્ટ ફેબ્રિકનું નવા ઉપયોગી ફાઇબરમાં રિસાયક્લિંગ કરી રહી હતી.

ગણેશા ઇકોસ્ફિયર લિમિટેડ (Ganesha Ecosphere Limited): સર્ક્યુલર ઇકોનોમી તરફ એક અલગ માર્ગ

ગણેશા ઇકોસ્ફિયર લિમિટેડે 1987માં રિસાયક્લિંગ વ્યવસાયમાં પ્રવેશ કર્યો હતો અને તેની મુખ્ય કામગીરી વપરાયેલી પીઇટી બોટલોના કચરાને રિસાયકલ કરીને પોલિએસ્ટર ઉત્પાદનો બનાવવાની આસપાસ કેન્દ્રિત કરી છે. કંપની મુખ્યત્વે ટેક્સટાઇલ કચરાને બદલે પીઇટી-વેસ્ટ રિસાયકલર હોવા છતાં, તેનું આઉટપુટ સીધું કાપડ ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલું છે; કારણ કે તેનું રિસાયકલ પોલિએસ્ટર સ્ટેપલ ફાઇબર (RPSF), રિસાયકલ સ્પન યાર્ન અને રિસાયકલ પોલિએસ્ટર ફિલામેન્ટ ઉત્પાદનો કાપડ અને અન્ય ફેબ્રિક આધારિત વસ્તુઓ માટે કાચા માલ તરીકે વપરાય છે.

ગણેશ ઇકોસ્ફિયરના તાજેતરના ભાવ પ્રદર્શનમાં મધ્યમ ગાળાના મજબૂત લાભો છતાં ટૂંકા ગાળાના કરેક્શનનો સંકેત મળે છે. 30 દિવસમાં 10.10% નો ઘટાડો નજીકના ગાળાના વેચાણ દબાણને દર્શાવે છે, જ્યારે છ મહિનાના 19.21% અને વર્ષ-થી-તારીખના 15.19% લાભો મધ્યમ ગાળાના મજબૂત વલણને દર્શાવે છે. જોકે, શેરનો PE 46.98 સૂચવે છે કે રોકાણકારો પહેલેથી જ ઉચ્ચ મૂલ્યાંકન સોંપી રહ્યા છે, જેના કારણે કમાણીમાં નિરાશા માટે કોઈ જગ્યા નથી. 0.35% ડિવિડન્ડ યીલ્ડ પણ મર્યાદિત આવક યોગદાન સૂચવે છે.

ગણેશજીના શેરહોલ્ડિંગ પેટર્નમાં પણ Q1 FY27 માં ફેરફાર થયો. FII માલિકી FY26 ના માર્ચ ક્વાર્ટરમાં 8.89% થી વધીને 10.38% થઈ ગઈ, જ્યારે DII માલિકી 4.35 ટકા ઘટીને 15.07% થઈ ગઈ. તક મોટી હોઈ શકે છે, પરંતુ કાઢી નાખવામાં આવેલી સામગ્રીને વિશ્વસનીય શેરધારક વળતરમાં રૂપાંતરિત કરવી એ નીચેના કાર્યકારી અને આર્થિક અવરોધોને દૂર કરવા પર આધાર રાખે છે.